Uitgangspositie Omgevingsvisie Reusel-De Mierden

We gaan een nieuwe omgevingsvisie opstellen. Dit is het strategische langetermijnbeleid voor de fysieke leefomgeving van de hele gemeente. Het moment is goed gekozen, want de huidige omgevingsvisie uit 2028 is aan vervanging toe. Dat komt vooral door de schaalsprong in de regio. In de afgelopen tijd is duidelijk geworden hoe de Kempenregio zich wil ontwikkelen. Dat staat in de regionale Ontwikkelstrategie de Kempen 2024-2040. Hierin hebben we met de drie andere Kempengemeenten afspraken gemaakt over de ontwikkeling van wonen, werken, bereikbaarheid, landschap, klimaat, voorzieningen en samenleving. De Kempengemeenten geven daar samen op eigen wijze vorm aan. 

Door de schaalsprong in de regio zal er de komende jaren veel op ons afkomen. De aanwezige kennisintensieve maakindustrie én het feit dat het in de Brainportregio goed wonen, werken en leven is, zorgen voor een forse groei. Dat betekent meer bedrijven, meer banen, meer inwoners en een toenemend verdienvermogen: de schaalsprong. We wachten niet af, maar gaan aan de slag om te voorkomen dat de groei tot knelpunten leidt en de regio vastloopt.

De volgende stap is de inkleuring per gemeente en per kern. Hoe gaan we de opgaven op onze eigen Reuselse manier invullen? Daar gaat onze visie over. Dit willen we graag Samen Doen!

Daarnaast is het opstellen van een omgevingsvisie een verplichting die uit de Omgevingswet voort komt. In 2027 moet elke gemeente een omgevingsvisie hebben vastgesteld.

Een omgevingsvisie is een langetermijnvisie voor het hele grondgebied van de gemeente. Onze stip op de horizon gaat straks in op het beleid per thema en beleid voor gebieden. Niet alles kan immers overal. Initiatiefnemers kunnen op basis van de visie inschatten of hun initiatief bijdraagt aan de visie en daarmee op medewerking kan rekenen. De gemeente gebruikt de visie als toetsingskader voor nieuwe initiatieven. 

Vanuit die langetermijnvisie is het maken van keuzes een belangrijk doel om de komende jaren richting te geven aan beleid en projecten. De gemeente heeft daarbij oog voor de unieke kenmerken van het gebied: de combinatie van landbouw, natuur en recreatie, de rust en ruimte in vier kernen, de sterke gemeenschapszin, de ligging in de grensregio nabij steden als Tilburg, Eindhoven en Turnhout. Tegelijk liggen er belangrijke opgaven op actuele thema’s als de toekomst van het buitengebied, de woningbehoefte, de bereikbaarheid, gezondheid, veiligheid, klimaatadaptatie en energietransitie.

De Omgevingsvisie is dynamisch. We bekijken regelmatig of we nog op de juiste weg zitten en of aanpassingen nodig zijn. Daarom plannen we minstens elke vier jaar een herijking om te controleren of we onze ambities nog steeds kunnen halen of dat we ze moeten aanpassen. We gebruiken hiervoor de beleidscyclus van de Omgevingswet. Op deze manier zorgen we ervoor dat onze visie blijft aansluiten bij onze behoeften en bij ontwikkelingen die op ons afkomen.

Het opstellen van de omgevingsvisie doen we in vier stappen. We doen dit samen. In onze gemeente staat “Samen Doen!” namelijk centraal. We werken samen met inwoners, ondernemers en organisaties aan de leefbaarheid en bloei van alle kernen.

Stap 1. Ophalen en de uitgangspositie bepalen

We bepalen eerst wat onze uitgangspositie is. We starten immers niet vanuit een blanco situatie. De volgende onderwerpen zijn daarvoor relevant:

1. Met welk beleid moeten we rekening houden in de omgevingsvisie en waar ontbreekt beleid waar de omgevingsvisie een antwoord op moet geven.
2. Welke opgaven spelen er waar de omgevingsvisie een antwoord op moet geven.
3. De identiteit van gemeente Reusel-De Mierden, die voortkomt uit kernwaarden die vanuit het verleden Reusel-De Mierden hebben gevormd. Daar zijn we trots op en die kwaliteiten willen we graag behouden.

Deze stap hebben we samen met de ambtelijke organisatie, het college en de gemeenteraad gezet in het laatste kwartaal van 2025.

Stap 2. In gesprek en keuzes maken in de Koers op hoofdlijnen

Veel is al bekend, maar we kunnen als gemeente ook de richting bepalen voor wat nog niet vastligt voor de toekomst. In de uitgangspositie is het vertrekpunt voor de visie aangegeven en zijn de belangrijkste opgaven benoemd. Het oplossen ervan kost meestal ruimte. 

In deze stap gaan we in gesprek met inwoners, belangenorganisaties, samenwerkingspartners en de gemeentelijke organisatie (ambtelijk en bestuurlijk). De gesprekken worden per kern georganiseerd. Dit doen we net na de gemeenteraadsverkiezingen. Dat betekent in de praktijk dat de gemeente (ambtelijk en bestuurlijk) en de gemeenschap (inwoners, belangenorganisaties, samenwerkingspartners) zich uitspreken over wat voor hen belangrijk is. Uiteindelijk besluit de gemeenteraad over de vaststelling van de omgevingsvisie. Wat we hebben opgehaald in deze fase, leggen we vast in een Koers op Hoofdlijnen.

Stap 3. Vertalen naar de ontwerp omgevingsvisie

Op basis van de Koers op Hoofdlijnen, stellen we de ontwerp omgevingsvisie op. Naast thema- en gebiedsgerichte uitspraken over doelen en ambities, gaat de omgevingsvisie in op de uitgangspositie van de gemeente Reusel-De Mierden (kernkwaliteiten, identiteit, regionale rol) en koppelen we een uitvoeringsparagraaf aan de omgevingsvisie. Hierin blijft ‘maatschappelijke meerwaarde’ een belangrijk uitgangspunt voor nieuwe initiatieven. Wat die meerwaarde moet zijn, werken we uit in de omgevingsvisie.

Ook wordt in deze fase de Planmer-beoordeling gemaakt. Hierin wordt onderzocht of bij nieuwe ontwikkelingen belangrijke nadelige milieugevolgen kunnen worden uitgesloten. Afhankelijk van de uitkomst daarvan is misschien nader milieuonderzoek nodig of worden aandachtpunten opgeschreven voor vervolgonderzoek.

Stap 4. Vaststelling visie

In de laatste stap leggen we de ontwerp omgevingsvisie zes weken ter inzage. Dit zal naar verwachting in het najaar van 2026 gebeuren. Iedereen kan dan zijn mening geven over de visie. Dit kan door een zienswijze in te dienen. De gemeenteraad stelt uiteindelijk de omgevingsvisie vast. Daarbij wordt aangeven of de raad het eens was met de ingediende zienswijzen en of de zienswijzen aanleiding geven de visie nog te wijzigen. Initiatieven die nu nog niet mogen, maar die we wel graag willen, kunnen daarna worden geregeld via een wijziging of afwijking van het omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan).

In deze uitgangspositie geven we aan waar we nu staan. In hoofdstuk 2 staat het vertrekpunt. Een groot aantal keuzes hebben we immers al gemaakt en die staan niet ter discussie. We gaan kort in op onze identiteit en kernkwaliteiten, onze rol en kansen in de regio, onze maatschappelijke opgaven en onze (beleids-)uitgangspunten. Ook staat hierin de opbrengst van de ophaalfase en de verschillende overleggen, die al hebben plaatsgevonden. Daaruit blijkt wat de deelnemers aan die gesprekken belangrijk vinden. Over de invulling daarvan gaan we vervolgens met de kernen en belangengroepen in gesprek.

De eerste stap na de vastgestelde Startnotitie Omgevingsvisie is het bepalen van de uitgangspositie. Dit is van belang, omdat de omgevingsvisie niet vanuit het niets begint. Er is veel beleid dat kaders meegeeft; zo hebben we in 2018 onze omgevingsvisie vastgesteld, waar de nu op te stellen omgevingsvisie op voort borduurt. Voor het buitengebied hebben we recent beleid vastgesteld in het Bestemmingsplan buitengebied 2023. Ook zijn we onderdeel van een regio met ieder haar eigen sterke punten waar we rekening mee moeten houden. In de Ontwikkelstrategie de Kempen 2024-2040 staat waar we naartoe willen als regio. In de omgevingsvisie vertalen we dit naar onze lokale situatie.

Er zijn ook nieuwe opgaven die op ons afkomen, waar we in de omgevingsvisie een antwoord op moeten geven. Denk aan de transitie van het landelijk gebied, energietransitie en klimaatadaptatie die lokaal een plek moeten krijgen. De ruimte is schaars. Niet alles kan overal en we moeten dus keuzes maken en voorwaarden benoemen die we aan nieuwe ontwikkelingen willen stellen om onze kwaliteiten te beschermen. We hebben bij het gemeentebestuur en de ambtelijke organisatie input opgehaald en de opbrengst van twee toekomstdialogen voor de opstelling van de Ontwikkelstrategie de Kempen 2024-2040 benut om onze uitgangspositie goed te kunnen bepalen.

Onze identiteit wordt gevormd door een reeks karakteristieken: de gemoedelijkheid, een sterke ‘ons-kent-ons’-cultuur, sociale samenhang, gezelligheid, Bourgondische levensstijl, een groene en landelijke omgeving, een dorps karakter, agrarische mentaliteit, saamhorigheid, hard werken, eigenzinnigheid en trots. We pakken aan, we vieren graag én soms smokkelen we een beetje. Deze eigenschappen vormen de basis van wie we zijn.

Kernkwaliteiten

De gemeente Reusel-De Mierden bezit vele kwaliteiten. Het is hier prettig wonen, werken en recreëren. De belangrijkste kwaliteiten van onze gemeente zijn:

• De rust en ruimte;
• De groene, landelijke uitstraling;
• Een ruime opzet;
• Een gezonde economie;
• Een sterk gemeenschapsgevoel.

Die kwaliteiten willen we graag behouden. Dat is het uitgangspunt voor de Koers. 

Het landschap als fundament

Het mozaïeklandschap is een kernkwaliteit van de Kempen en vormt het fundament van onze woon- en leefomgeving. Het landschap is afwisselend en bestaat uit beekdalen, bossen en vennen, heide, oud agrarisch cultuurlandschap en jonge heideontginningen. Kernen en buurtschappen met een typische Kempische cultuur en historie liggen hier als schakels tussen.

De beekdalen van de Reusel en Raamsloop zijn belangrijke ruimtelijke structuren en zorgen voor een groenblauwe dooradering van het gebied. De kernen liggen op de hogere delen. 

Het noorden bestaat voornamelijk uit bos en heide, recreatie en natuur. Het middengebied is een kleinschalig landelijk landschap met agrarisch gebied, kernen en bedrijventerrein. In het zuiden ligt een grootschalig agrarisch gebied, energielandschap, bedrijven en bos/recreatiegebied.

Wonen, leven en recreatie

De gemeente Reusel-De Mierden kent vier kernen (Hooge Mierde, Hulsel, Lage Mierde en Reusel) en diverse buurtschappen (Braakhoek, De Hoef, De Hoek, Heikant (Hulsel), Heikant (Reusel), Kippereind, Kuilenrode, Mispeleind, Vloeieind en Vooreind) in een rustige, groene omgeving met veel recreatiemogelijkheden. Natuur en ontspanning zijn altijd dichtbij en dat is aantrekkelijk voor inwoners en recreanten. De Kempen zijn populair als woongebied. Kempisch wonen betekent dorps wonen, met vooral laagbouw, weinig geschakelde woningen en ruimte om achterom te kunnen. Groen en voorzieningen in de buurt zijn belangrijk. De verschillen tussen de kernen – in grootte en voorzieningen – zijn deels een kracht die we willen behouden. De steden met uitgebreide voorzieningen en werkgelegenheid liggen om de hoek.

De nabijheid van Eindhoven, Veldhoven en Tilburg en de betaalbaarheid van woningen maakt het gebied aantrekkelijk voor mensen uit de stad die zoeken naar groen, gemeenschapsgevoel en Brabantse gemoedelijkheid. Hierdoor groeien de kernen.

De Kempische gemeenschap

Inwoners voelen zich sterk verbonden met hun leefomgeving. Gemeenschapszin, sociale cohesie en een rijk verenigingsleven zijn kenmerkend voor de Kempische identiteit. De ‘ons-kent-ons’-cultuur en de mentaliteit van nuchterheid, hard werken en niet zeuren zorgen ervoor dat Kempenaren voor elkaar klaarstaan, zowel individueel als via verenigingen. Deze eigenschappen dragen bij aan een enigszins conservatieve en zelfredzame samenleving: de Kempenaar denkt er vaak het zijne van, zonder dat altijd uit te spreken. Tegelijkertijd is er ruimte voor Bourgondisch genieten en ontspanning.

Economische ontwikkeling

Ook economisch is de regio in trek. De maakindustrie profiteert van de groei van de Brainportregio, met bedrijven die hightech systemen en materialen ontwikkelen – deze zijn overal te vinden, zelfs op de kleinste bedrijfslocaties. De vrijetijdseconomie wordt steeds belangrijker. Versterking van het landschap, beekherstel, nieuwe fietspaden en recreatieve voorzieningen dragen hieraan bij.

Daarnaast heeft de gemeente een sterk agrarisch cluster. Een groot deel van het grondgebied is agrarisch in gebruik en levert een belangrijke bijdrage aan de voedselvoorziening. Dit bepaalt ook het landschap: grootschalig in het zuiden, kleinschaliger in het noorden. De agrarische sector met akkers, weiden en dierhouderijen blijft een essentieel onderdeel van de Kempen. Kenmerk is ook dat er steeds meer nieuwe functies in het buitengebied een plek vinden.

Mobiliteit en bereikbaarheid

Door de ligging in de grensregio en de uitgestrektheid van het gebied is de auto het belangrijkste vervoermiddel. De bereikbaarheid is goed, maar kan beter, zeker voor fietsers en het OV.

Er is veel actueel beleid. Dat staat niet ter discussie en nemen we als uitgangspunt voor de omgevingsvisie. In de visie nemen we de essentie op en verwijzen daarnaar. Ook leggen we waar nodig nieuwe accenten als er opgaven op ons afkomen waar we in het beleid nog geen antwoord op hebben gegeven. De omgevingsvisie zorgt voor samenhang tussen de verschillende thema’s en beleidsvelden. Een overzicht van de actuele beleidsstukken staat in bijlage 2. Ook gaan we in op enkele actuele beleidsstukken, die relevant zijn voor de hele gemeente. Dit geeft geen volledig beeld, maar wel inzicht in de belangrijkste vertrekpunten voor de omgevingsvisie en kaders voor ruimtelijke ontwikkelingen.

De belangrijkste beleidsstukken zijn de huidige omgevingsvisie en het bestemmingsplan buitengebied als vertrekpunt. De groeiopgave komt erbij en is beschreven in de Ontwikkelstrategie de Kempen 2024-2040 en de Kempische visie op Wonen 2024-2028. In de dorpsrandenverkenning zijn de mogelijke uitbreidingslocaties voor woningbouw verkend.

In de Ontwikkelstrategie de Kempen 2024-2040 hebben we het toekomstbeeld voor de Kempen in 2040 bepaald: “In onze samenleving is iedereen welkom en leren we elkaar graag kennen. Onze regio wordt gekenmerkt door dorpse bebouwing met geschikte woningen voor jong en oud, voor Kempenaar én nieuwkomer. De maakindustrie en de vrijetijdssector zijn kenmerkend voor de regio en maken de Kempen economisch sterk. Alle kernen zijn goed en veilig te bereiken met een geschikt vervoermiddel voor iedereen. De natuur en het mozaïeklandschap zijn altijd dichtbij. Onze voorzieningen zorgen voor leefbaarheid en levendigheid in alle kernen. We behouden onze veilige en rustige leefomgeving waar het dorpse karakter met het actieve verenigingsleven centraal staat. Dit alles draagt bij aan de brede welvaart van de Kempen en het welzijn van alle Kempenaren.”

Accenten voor onze gemeente zijn de rust en ruimte, het groen, ons sterke agrarische cluster en de maakindustrie. Wij willen een Kempengemeente blijven waar het goed wonen en leven is. Door onze ligging bij de grens op iets grotere afstand van Tilburg en Eindhoven is het hier rustiger. Er is meer groen, rust en ruimte dan in de steden en de direct daaromheen liggende kernen. We dragen ons steentje bij aan de groeiopgave, maar willen graag het dorpse karakter behouden. We zien kansen voor aantrekkelijk wonen en recreëren, behoud van voorzieningen, natuurherstel en bereikbaarheid.

De actuele maatschappelijke opgaves in de regio zijn beschreven in de Ontwikkelstrategie de Kempen 2024-2040. We staan voor een aantal opgaves die ruimte kosten. Denk aan voldoende woningen, zorgen dat we met klimaatverandering om kunnen gaan, natuurherstel, behoud van basisvoorzieningen, veiligheid en gezondheid, een goede bereikbaarheid, kortom onze brede welvaart.

De gemeente werkt doorlopend aan een vitale samenleving en heeft oog voor de schaalsprong-ontwikkelingen in de Brainportregio die op de gemeente afkomen. De gemeente trekt daarin gezamenlijk op met andere gemeenten. Het behoud van leefbare kernen staat voor ons voorop! Dat betekent dat er in elke kern voldoende woningbouw naar behoefte moet zijn, elke kern een gemeenschapshuis en basisschool moet hebben, en dat de bereikbaarheid zowel in de kern als daarbuiten goed moet zijn.

Daarnaast zijn we ervan overtuigd dat in onze kernen veel vitaliteit en kracht zit die op een positieve wijze bijdraagt aan het nemen van meer verantwoordelijkheid door inwoners zelf om de leefbaarheid en het welzijn van de eigen kern te behouden. Als gemeente betekent dit dat we willen luisteren naar ideeën van inwoners en ruimte willen geven om te experimenteren om mooie dingen in onze samenleving te laten ontstaan. Dat is voor ons “Samen Doen!”. Hierdoor wordt de eigen kracht van onze inwoners alleen maar beter benut.

Verder zetten we in op een integrale aanpak zodat de beweging van nazorg naar voorzorg vanuit alle beleidsvelden actief en met overtuiging wordt ingezet. Voorkomen is immers beter dan genezen. We richten onze aandacht op preventie en vroeg-signalering en op het stimuleren van een gezonde leefstijl in het kader van vitaliteit. Hiermee willen we voorkomen dat inwoners in een situatie komen die deelname aan de maatschappij in de weg staat. Speciale aandacht gaat hierbij uit naar onze jongeren, die hun hele toekomst nog voor zich hebben, maar ook naar onze ouderen en mensen met een beperking. ‘Iedereen doet mee’, wat ons betreft.

Uit een aantal inventariserende gesprekken met diverse doelgroepen (zie bijlage 1) en een inventarisatie van het bestaande beleid (zie bijlage 2) komen de volgende thema’s voor de omgevingsvisie naar voren:

• Gezondheid;
• Veiligheid / Sociale veiligheid / Ondermijning / Weerbaarheid / Jeugdproblemen;
• Mobiliteit en bereikbaarheid;
• De transitie van het landelijk gebied (de toekomst van de landbouw, natuur en recreatie);
• Ontwikkelstrategie de Kempen: Realisatie van 950 tot 1.500 woningen in 2040, waarbij ook bereikbaarheid, werkgelegenheid en voorzieningen mee moeten groeien;
• Ruimtelijke kwaliteit;
• Economie (agrarisch, maakindustrie, recreatie, uitbreiding bedrijventerrein);
• Energietransitie en netcongestie;
• Water en klimaatadaptatie;
• Inclusieve samenleving;
• Recreatie;
• Natuur / biodiversiteit / overgangsgebieden tussen agrarisch en natuur;
• Samenwerking in de regio en de noodzaak van een dynamische visie.

Deze thema’s komen terug in de visie en worden waar nodig ook als gebied op de visiekaart opgenomen.

Een omgevingsvisie is een opsomming van wensen en ambities, maar ook een document waarin keuzes worden gemaakt. Niet alles kan immers overal. We staan voor de opgave om de verschillende ruimtelijke ontwikkelingen in samenhang te bekijken en prioriteiten te stellen.

De meeste keuzes hebben te maken met de groeiopgave, de toekomst van het landelijk gebied en de samenleving. Hoe geven we samen met de kernen invulling aan de groei? Hoe zien we de ontwikkeling van het landelijk gebied? Hoe zorgen we dat het hier fijn wonen en leven blijft? De samenleving staat hierbij centraal.

De groei van de kernen

Woonlocaties
In de Ontwikkelstrategie de Kempen 2024-2040 is bepaald dat er in de gemeente Reusel-De Mierden minimaal 950 tot maximaal 1.500 woningen worden gebouwd. In de kleine kernen wordt gebouwd voor de autonome groei met een kleine plus en in Reusel vindt de grote plus plaats. Dit is vastgesteld door de gemeenteraad en komt uit de Ontwikkelstrategie de Kempen 2024-2040. Binnen de kernen zelf is daarvoor onvoldoende ruimte. Voor de mogelijke uitbreidingslocaties heeft de raad in oktober 2025 de zoeklocaties vastgesteld. Die staan niet ter discussie. Wel is de vraag hoe we in Reusel/Hooge Mierde/Lage Mierde/Hulsel de woningbouw willen vormgeven.

Werklocaties
Bij de ontwikkelstrategie behoren niet alleen woningbouwlocaties. Meer inwoners betekent ook meer vraag naar werklocaties. Hoe zien we dat voor ons? En onder welke voorwaarden?

Ontsluiting/bereikbaarheid
Meer inwoners betekent meer verplaatsingen, of dat nu gebeurt met de auto, het openbaar vervoer, met de fiets of anderszins. Wat betekent dit voor de kernen?

De ontwikkeling van het landelijk gebied

Natuur
Het belang van de natuur wordt door de groei van onze gemeente steeds groter, evenals de druk op de natuur. Welke keuzes willen we voor de toekomst maken als het om natuur gaat?

Recreatie
Onze gemeente is aantrekkelijk voor toeristen en recreanten door de afwisseling in agrarisch gebied, natuur en kleinschalige karakteristieke kernen. Dat willen we in de toekomst graag zo houden, maar welke schaal hoort daar eigenlijk bij? En op welke doelgroep richten we ons eigenlijk?

Landbouw
De landbouw gaat veranderen maar we weten nog niet precies hoe. In Reusel-De Mierden is een tweedeling zichtbaar; in het zuiden van de gemeente bevinden zich de grootschalige en intensieve agrarische bedrijven, in het noordelijk deel is de schaal kleiner en zijn de kwaliteiten van natuur en landschap hoger. Het is duidelijk dat de huidige landbouw tegen grenzen aanloopt van natuur, water en milieu. Tegelijkertijd willen we ook dat de boer een fatsoenlijke boterham kan verdienen. De boer zorgt immers voor ons landschap, economie en werkgelegenheid. Met die wetenschap in het achterhoofd, moeten we nadenken over hoe de toekomstige landbouw eruit zou moeten zien. Hoe zien we de toekomst van de landbouw in Reusel-De Mierden?

De samenleving centraal

Gemeenschap
Onze kernen kenmerken zich door een hechte gemeenschap. Mensen kennen elkaar, zijn betrokken en helpen elkaar als dat nodig is. Deze gemeenschapszin willen we behouden. Wat is hiervoor nodig?

Toekomstbestendig
Duurzaamheid is een belangrijke opgave. Denk hierbij aan opwek van duurzame energie en besparing ervan, duurzame mobiliteit, hergebruik stimuleren, biodiversiteit vergroten en het aangaan van duurzame sociale relaties. Ook maatregelen die ons helpen om te gaan met klimaatverandering (wateroverlast en hittestress, waar met name ouderen gevoelig voor zijn) horen daarbij. Wat betekent dit voor de kernen?

Voorzieningen
Voor het goed kunnen functioneren van onze kernen, moet het voorzieningenniveau op peil zijn. Is dat nu het geval? Zo nee, wat ontbreekt er?

Eerst in gesprek, vervolgens de puzzel leggen

Om de ruimtelijke puzzel goed te kunnen leggen, hebben we de input van de inwoners en belangengroepen nodig. Daarom gaan we de komende tijd gesprekken organiseren. We willen graag een omgevingsvisie ontwikkelen die aansluit bij wat er leeft in de samenleving, waarin inwoners zich herkennen en waar zij zich bij betrokken voelen, en die daardoor kan rekenen op breed draagvlak binnen de gemeenschap.